Wirtualny spacer 360° po muzeum lub gminie: co przygotować przed zdjęciami?

Przed dniem zdjęć trzeba ustalić, gdzie spacer będzie pokazywany, wybrać punkty i trasę, zebrać treści do punktów oraz załatwić zgody na fotografowanie wnętrz, eksponatów i osób. Najwięcej poprawek i dodatkowych wizyt bierze się z tego, czego nie przygotowano wcześniej: pominiętej sali, osoby w kadrze bez zgody albo archiwalnego zdjęcia, do którego nikt nie ma praw.

Zacznijcie od tego, gdzie spacer będzie pokazywany

Miejsce pokazywania wpływa na liczbę punktów, długość opisów i formę nagrań, dlatego warto je ustalić jako pierwsze.

Strona internetowa. Spacer otwiera się w przeglądarce, także na telefonie. Opisy powinny być krótkie i czytelne na małym ekranie, a spacer powinien ładować się także przy słabszym internecie.
Aplikacja. Ma sens, gdy spacer jest częścią większej całości, na przykład szlaku po gminie z mapą i działaniem bez internetu w terenie. Jeśli celem jest tylko pokazanie wnętrz, zwykle wystarczy wersja w przeglądarce.
Tablet w sali. Liczy się prosta nawigacja, duże przyciski, tryb, w którym zwiedzający nie wyjdzie do innych aplikacji, i działanie bez stabilnego internetu. Ustalcie, kto codziennie sprawdza, czy tablet działa i jest naładowany.

Jeśli jesteście podmiotem publicznym, na przykład gminą lub samorządową instytucją kultury, sprawdźcie obowiązki wynikające z ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, która odwołuje się do standardu WCAG 2.1 na poziomie AA. W praktyce chodzi m.in. o tekstowe odpowiedniki nagrań, opisy obrazów i obsługę bez myszy. Zakres obowiązków dla konkretnego spaceru omówcie z osobą odpowiedzialną za dostępność w instytucji.

Ustalcie też od razu, na czyim serwerze i pod czyim adresem spacer będzie działał, kto go utrzyma za kilka lat i czy dostaniecie pliki źródłowe zdjęć.

Wybór punktów i trasy

Przejdźcie trasę osobiście, najlepiej w składzie: osoba znająca zbiory lub historię miejsca, ktoś odpowiedzialny za budynek i ktoś, kto patrzy oczami turysty. Zapiszcie na planie każde miejsce, z którego warto się rozejrzeć.

Punkty główne to miejsca, z których widać całe pomieszczenie lub plac. Zwykle jeden na mniejsze wnętrze, więcej w dużych salach.
Punkty przejścia łączą sale tak, żeby oglądający nie tracił orientacji. Bez nich spacer zamienia się w zbiór oderwanych panoram.
Detale to obiekty warte zbliżenia: ołtarz, gablota, portal, tablica pamiątkowa. Często lepiej pokazać je jako zwykłe zdjęcie w punkcie niż jako osobną panoramę.
Kolejność powinna odpowiadać logice zwiedzania albo opowieści, na przykład chronologii.

W gminie trasa obejmuje zwykle kilka miejsc w terenie, więc potrzebna jest mapa z punktami i decyzja, czy spacer prowadzi po kolei, czy pozwala wybierać dowolnie.

Zaznaczcie też, czego nie pokazywać. Zdjęcie 360° rejestruje wszystko dookoła, łącznie z sufitem i podłogą. Wyłączcie z trasy magazyny i zaplecze, a z kadru elementy zabezpieczeń zbiorów, takie jak czujniki, sejfy czy panele alarmowe. Zaplanujcie porę dnia z dobrym światłem, a w plenerze także porę roku, w której miejsce wygląda tak, jak chcecie je pokazać.

Opisy, nagrania i zdjęcia archiwalne do punktów

Treści warto zebrać przed zdjęciami, bo czasem dopiero opis pokazuje, że potrzebne jest dodatkowe ujęcie detalu.

Najprościej założyć jeden arkusz, w którym każdy wiersz to punkt spaceru, a kolumny to: nazwa punktu, krótki opis, dłuższy opis, nagranie, zdjęcia dodatkowe, autor lub źródło, informacja o prawach i status zgody.

Opisy. Krótki tekst do przeczytania jednym spojrzeniem i opcjonalnie dłuższy dla zainteresowanych. Wyznaczcie osobę, która pisze, i osobę, która zatwierdza merytorycznie.
Nagrania. Czytane opisy, wypowiedzi kustosza albo wspomnienia mieszkańców. Do każdego nagrania przygotujcie transkrypcję, przyda się dla dostępności i wyszukiwania.
Zdjęcia archiwalne. Do każdego potrzebujecie informacji, skąd pochodzi, kto jest autorem lub właścicielem i czy możecie je publikować w internecie. Skany powinny mieć jakość pozwalającą na powiększenie.
Wersje językowe. Jeśli spacer ma służyć turystom, zdecydujcie przed zdjęciami, w jakich językach będą opisy, bo to wpływa na budżet i harmonogram.

Jeśli przygotowujecie wniosek o dofinansowanie, na przykład w Programach Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego albo w regionalnym programie funduszy europejskich na lata 2021–2027, taki arkusz pomaga urealnić zakres i budżet. Wymagania dotyczące publikacji, trwałości i dostępności sprawdźcie w regulaminie konkretnego naboru. Przy wyborze naboru i pisaniu wniosku może pomóc wsparcie w grantach na cyfryzację kultury.

Zgody na fotografowanie wnętrz i osób

Brak zgód potrafi zatrzymać projekt w połowie, dlatego zacznijcie je zbierać jak najwcześniej.

Zgoda zarządcy lub właściciela obiektu. W przypadku kościoła jest to parafia; sprawdźcie, czy potrzebna jest też zgoda kurii. W gminie ustalcie, które obiekty na trasie są prywatne i czy właściciele zgadzają się na zdjęcia wnętrz lub posesji.
Eksponaty z depozytów i wypożyczeń. Umowy depozytu lub użyczenia mogą ograniczać fotografowanie i publikację. Sprawdźcie je, zanim obiekt znajdzie się w kadrze.
Dzieła współczesnych autorów. Publikacja obrazów, rzeźb czy instalacji osób żyjących może wymagać zgody autora. W razie wątpliwości zapytajcie prawnika.
Osoby w kadrze. Najprościej fotografować wnętrza bez ludzi, w godzinach zamknięcia. Jeśli ktoś ma być widoczny, na przykład przewodnik, poproście o pisemną zgodę na publikację wizerunku. Twarze przypadkowych osób w plenerze warto rozmyć.
Nagrania wspomnień. Głos, imię i historia życia rozmówcy to dane osobowe, więc obowiązuje RODO. Przygotujcie zgodę i informację o przetwarzaniu danych, najlepiej skonsultowane z inspektorem ochrony danych.
Prawa do zdjęć od wykonawcy. W umowie ustalcie, czy dostajecie licencję, czy przeniesienie praw autorskich, na jakich polach eksploatacji i czy możecie użyć panoram także w folderach i mediach społecznościowych.

Lista kontrolna przed dniem zdjęć

Czy wiemy, gdzie spacer będzie pokazywany i kto będzie go utrzymywał?
Czy mamy plan z zaznaczonymi punktami głównymi, przejściami i detalami?
Czy wiemy, czego nie pokazujemy, i czy te miejsca są zamknięte lub zasłonięte?
Czy wnętrza są uporządkowane: bez kartonów, kabli i prywatnych rzeczy na biurkach?
Czy światła działają, a okna i rolety są ustawione tak, jak chcemy?
Czy mamy pisemne zgody zarządcy, właścicieli i osób w kadrze?
Czy sprawdziliśmy umowy depozytów i prawa do dzieł?
Czy przez cały czas zdjęć będzie obecna osoba z kluczami?
Czy arkusz treści ma przypisane osoby i terminy uzupełnienia?
Czy umowa z wykonawcą określa prawa do zdjęć i przekazanie plików?

Najczęstsze pytania

Czy na czas zdjęć trzeba zamknąć muzeum lub kościół?

Zdjęcie 360° obejmuje całe otoczenie, więc przy zwiedzających trudno uniknąć ludzi w kadrze. Zwykle wystarczy zaplanować zdjęcia na dzień lub godziny, w których obiekt i tak jest nieczynny.

Czy opisy i nagrania można dodać po zdjęciach?

Tak, treści zwykle dodaje się na etapie składania spaceru. Warto jednak mieć je wcześniej w wersji roboczej, bo mogą pokazać potrzebę dodatkowego ujęcia detalu, którego później nie da się dorobić bez kolejnej wizyty.

Czy spacer po gminie musi spełniać wymogi dostępności?

Gmina jest podmiotem publicznym, więc dotyczy jej ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, odwołująca się do standardu WCAG 2.1 na poziomie AA. Zakres wymagań dla konkretnego spaceru warto potwierdzić z osobą odpowiedzialną za dostępność w urzędzie.

Jak możemy pomóc

Możemy pomóc zaplanować trasę i treści, a potem przygotować wirtualny spacer 360° dla kultury, turystyki i samorządów z opisami, nagraniami i mapą, działający w przeglądarce, w aplikacji i na tabletach w sali. Jeśli spacer ma powstać z dotacji, możemy też pomóc w doborze naboru i przygotowaniu wniosku.